دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 Application of the Ordinary Least Squares (OLS) Regression Model to Assess the Impact of Land Use Change on Water Yield Ecosystem Service (Case Study: Lavasanat District, Tehran Province) کاربرد مدل رگرسیون حداقل مربعات معمولی (OLS) در بررسی اثرات تغییر کاربری اراضی بر خدمت اکوسیستمی تولید آب (مطالعه موردی: بخش لواسانات استان تهران) 273 292 105251 10.22059/jes.2025.387056.1008561 FA مرضیه متشرعی گروه برنامه‌ریزی، مدیریت محیطزیست و HSE، دانشکده محیطزیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0000-5414-4470 بهرام ملک محمدی گروه مهندسی سوانح، آموزش و سیستم‌های محیطزیست، دانشکده محیطزیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-3964-7536 مجید رمضانی مهریان گروه تحقیق و توسعه علوم انسانی، پژوهشکده سمت، تهران، ایران. 0000-0002-0216-299X Journal Article 2025 01 16 Objective: In this study, the ordinary least squares (OLS) regression model was applied to estimate the impacts of land use and land cover (LULC) changes from 1999 to 2023 derived from Landsat satellite imagery on water productivity as a key ecosystem service essential for environmental sustainability. Focusing on the Lavasanat district in Tehran province, which has undergone rapid urbanization and severe land use/cover changes, this study determined the extent to which water production performance (runoff) responded to land use/cover changes, thereby providing significant information on the environmental consequences of land use/cover changes under increasing human pressures. Method: This study used Landsat satellite imagery to assess the trends in land use/cover (LULC) changes over time at a spatial resolution of 30 m. Water yield modeling was performed using the annual water yield index of the InVEST software. The model inputs included land use and cover maps from three different time series along with data on precipitation, potential evapotranspiration, soil depth, water availability for plants, and local biophysical tables. The results from the InVEST model were analyzed using an ordinary least squares (OLS) regression model to estimate the impact of land use/cover changes on water yield. This method allows for a detailed examination of the relationship between land use/cover changes and their impacts on the water yield. Results: The results showed that between 1999 and 2023, the area of green spaces, including agricultural lands, gardens, and pastures, decreased by 161.21 km², or 31 percent. Consequently, the annual water production (runoff) increased from 105 to 130 million cubic meters. In addition, the area of the minimum error zone decreased from 445.3 to 23.5 km², indicating a decrease in the reliability of the model. Such findings indicated the high variability and complexity of hydrological interactions and indicated the severe effects of overdevelopment and increasing land use/cover pressures. Conclusions: The results of this study showed that the water production capacity (runoff) of the ecosystem was vulnerable to changes in land use and land cover. These changes increased runoff, reduced water permeability in the soil, and disrupted the hydrological balance of the region. Therefore, it is necessary to use integrated modeling approaches and simultaneously pay attention to climate change, socio-economic factors, and land use/cover planning. Regional planning should also emphasize preservation and restoration of green spaces and smart management of urban development, which is an inevitable necessity to maintain ecosystem resilience and water resource sustainability. هدف: تحقیق حاضر در راستای پایش تغییرات کاربری/ پوشش اراضی در یک دوره 24 ساله (1999 تا 2023) با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست و تحلیل اثرات آن بر تولید آب با بهره‌گیری از مدل رگرسیون حداقل مربعات معمولی (OLS) است. این پژوهش به بررسی آسیب‌پذیری تولید آب به‌عنوان یکی از خدمات اکوسیستمی در برابر تغییرات ناشی از کاربری/ پوشش اراضی در بخش لواسانات استان تهران می‌پردازد، جایی که تغییرات سریع در کاربری/ پوشش زمین به‌وضوح قابل ‌مشاهده است. روش پژوهش: برای انجام این تحقیق، از تصاویر ماهواره‌ای لندست برای پایش تغییرات کاربری/ پوشش اراضی استفاده شده است. به‌منظور مدل‌سازی تولید آب، از مدل بازده سالانه آب (Annual Water Yield) نرم‌افزار InVEST بهره گرفته شده است. ورودی‌های مدل شامل نقشه‌های کاربری/پوشش اراضی در سه دوره زمانی مختلف، بارش، تبخیر و تعرق پتانسیل، عمق خاک، آب قابل‌ دسترس گیاه و جدول بیوفیزیکی می‌باشد. سپس نتایج حاصل از مدل‌سازی InVEST به‌عنوان متغیر وابسته به مدل رگرسیون حداقل مربعات معمولی وارد شد تا تأثیر تغییرات کاربری/ پوشش اراضی به‌عنوان متغیر مستقل، بر تولید آب به‌صورت کمّی ارزیابی شود. این رویکرد امکان تحلیل آماری رابطه بین تغییرات فضایی کاربری اراضی و مقادیر تولید آب را فراهم کرده و به پژوهشگران کمک می‌کند تا میزان و جهت این تأثیرات را در قالب الگوهای خطی بررسی نمایند. یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داد که در طول سال‌های 1999 تا 2023، کاهش 161.21 کیلومترمربع (31 درصد) از فضاهای سبز شامل زمین‌های کشاورزی، باغات و مراتع، منجر به افزایش حجم آب تولیدی (رواناب) از 105 به 130 میلیون مترمکعب گردید. همچنین دقت پیش‌بینی تولید رواناب با کمترین میزان خطا، بر اساس مساحت کل منطقه مورد مطالعه (517.67 کیلومترمربع)، به‌طور قابل توجهی کاهش یافت و از 445.3 به 23.5 کیلومترمربع رسید. این تغییرات نشان‌دهندة افزایش پیچیدگی ارتباطات هیدرولوژیکی در اثر شهرنشینی است. نتیجه‌گیری: نتایج بدست آمده بر آسیب‌پذیری ظرفیت تولید آب اکوسیستم در برابر تغییرات کاربری/ پوشش اراضی تأکید دارد. این تغییرات منجر به افزایش رواناب و کاهش نفوذپذیری خاک شده و تعادل هیدرولوژیکی منطقه را برهم زده‌اند. از این‌رو، بهره‌گیری از رویکردهای مدل‌سازی ترکیبی و برنامه‌ریزی کاربری زمین با تأکید بر حفظ فضاهای سبز و مدیریت هوشمند توسعه شهری برای پایداری منابع آبی ضروری است.

https://jes.ut.ac.ir/article_105251_a7a1f716b9c8671490449c00ecda99ad.pdf

دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 A Framework for Assessing and Promoting the Sustainability of Urban Green Infrastructures (Case Study: Mardom Park, Hamadan, Iran) چارچوبی برای ارزیابی و ارتقای پایداری زیرساخت‌های سبز شهری (مطالعه موردی: پارک مردم همدان، ایران) 293 312 105252 10.22059/jes.2025.390554.1008588 FA ایمان سعیدی گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران 0000-0001-8749-3829 حسن دارابی گروه مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-9353-4639 نازنین ناصری گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-5865-7732 Journal Article 2025 02 22 Objective: The aim of this research is to provide an integrated approach to assessing and promoting the sustainability of urban parks, in which Hamedan Mardom’s Park was selected as a case study. The methodology involved developing a scalable, flexible, and replicable framework for measuring the sustainability of urban parks. Method: To perform this research, a practical, cost-effective, and accessible framework was designed that could be easily used by park managers and stakeholders using operational data. The assessment was based on the three main pillars of sustainability, i.e., the environmental, social, and economic dimensions, which were divided into 24 indicators and 60 criteria. Each criterion was classified as positive (+) or negative (-) based on its numerical impact on sustainability and was categorized as internal or external. Internal criteria were determined as those that could be directly influenced by park management, while external criteria depended on external factors such as government policies. For each of the dimensions, scores were calculated based on the mean values of the relevant indicators, and each pillar contributed equally to the overall sustainability score. Results: The results showed that Mardom Park in Hamedan, in the time of investigation, had a poor sustainability status, with a total score of 33.29%. The environmental and economic pillars scored higher at 23.80% and 21.43%, respectively, and the social pillar scored 54.66%. Key weaknesses included poor water management, lack of renewable energy use, and inadequate waste management systems. With improvements, the park’s overall sustainability score could increase to 87.96%, highlighting significant potential for improvement. Conclusions: In this study, weaknesses were identified as water resource conservation, renewable energy adoption, and waste management. To improve the sustainability of the studied park, it is suggested that advanced technologies such as rainwater harvesting systems, LED lighting, and composting programs be implemented. These measures can not only have positive environmental impacts but also help to improve the quality and sustainability of the park. Additionally, holding educational workshops on environmental issues can help increase community participation and awareness. Compared to other parks, the park under study performed better from the social aspect, attributed to its open access and inclusive policies. هدف:. هدف این پژوهش ارائه رویکردی یکپارچه برای ارزیابی و ارتقای پایداری پارک‌های شهری است که در آن پارک مردمی همدان به عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است. در این راستا، توسعه یک چارچوب مقیاس‌پذیر، انعطاف‌پذیر و قابل تکرار برای اندازه‌گیری پایداری پارک‌های شهری مد نظر قرار داده شده است. روش پژوهش: چارچوب مورد استفاده در این پژوهش به گونه‌ای طراحی شده است که برای استفاده مدیران پارک و ذی‌نفعان با استفاده از داده‌های عملیاتی، کاربردی، مقرون به صرفه و قابل دسترس باشد. این ارزیابی بر اساس سه رکن اصلی پایداری شامل ابعاد محیطی، اجتماعی و اقتصادی انجام شده که این ارکان به 24 شاخص و 60 معیار تقسیم شده اند. هر معیار بر اساس تأثیر عددی آن بر پایداری، به عنوان مثبت (+) یا منفی (-) و به عنوان داخلی یا خارجی طبقه‌بندی شد. معیارهای داخلی می توانند مستقیماً تحت تأثیر مدیریت پارک قرار گیرند، در حالی که معیارهای خارجی به عوامل خارجی مانند سیاست‌های دولت بستگی دارد. برای هر رکن پایداری، امتیازات بر اساس مقادیر میانگین شاخص‌های مربوطه محاسبه شد و هر ستون به طور مساوی در امتیاز کلی پایداری مشارکت داشت. یافته‌‌ها: نتایج نشان داد که پارک مردم همدان در حال حاضر از وضعیت پایداری ضعیفی برخوردار است و در مجموع 33.29 درصد امتیاز دارد. رکن‌های محیط‌زیستی و اقتصادی به ترتیب 23.80 درصد و 21.43 درصد و رکن اجتماعی 54.66 درصد امتیاز را کسب کردند. ضعف‌های کلیدی شامل مدیریت ضعیف آب، عدم استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و سیستم‌های ناکافی مدیریت پسماند بود. با اتخاذ اقدامات مناسب، ارزش کل پایداری پارک می‌تواند به 87.96 درصد افزایش یابد که پتانسیل قابل‌توجهی را برای بهبود برجسته می‌کند. نتیجه‌‌گیری: در این مطالعه، نقاط ضعف در حفاظت از منابع آبی، پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر و مدیریت ضایعات شناسایی شد. برای بهبود پایداری پارک مطالعه شده، پیشنهاد می‌شود که فناوری‌های پیشرفته‌ای نظیر سیستم‌های جمع‌آوری آب باران، روشنایی LED و برنامه‌های تولید کمپوست به کار گرفته شوند. این اقدامات نه‌تنها می‌تواند اثرات مثبت محیط‌زیستی داشته باشد بلکه به ارتقاء کیفیت و پایداری پارک نیز کمک می‌کند. علاوه بر این، برگزاری کارگاه‌های آموزشی در زمینه موضوعات محیط‌زیستی می‌تواند به افزایش مشارکت و آگاهی جامعه کمک کند. در مقایسه با سایر پارک‌ها، پارک مورد بررسی به‌دلیل دسترسی آزاد و سیاست‌های فراگیر خود، عملکرد بهتری از نظر اجتماعی داشته است.

https://jes.ut.ac.ir/article_105252_8016ee1d222cd9a96cac558e97f36796.pdf

دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 Evaluation of Carbon Storage and Sequestration Ecosystem Services of Urban Green Infrastructures in Metropolitan Areas: A Case Study of the Tabriz Metropolis ارزیابی خدمت اکوسیستمی ذخیره و ترسیب کربن زیرساخت‌های سبز شهری در مناطق کلانشهری، مطالعه موردی: کلانشهر تبریز 313 334 105253 10.22059/jes.2025.399032.1008624 FA مهدی هریسچیان گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-1337-3581 حسن محمودزاده گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0001-5465-1114 Journal Article 2025 09 12 Objective: Over the past decades, urban development patterns and changes and transformations of urban land use have caused climate change and increased greenhouse gases, especially in metropolitan areas. The continuation of this trend has caused changes in the flow of ecosystem services, including carbon storage and sequestration. The reduction of ecosystem services negatively impacts the well-being and quality of life of citizens. In this regard, urban green infrastructures play a special and important role in carbon storage and sequestration. Therefore, the purpose of the present study is to evaluate the ecosystem service of carbon storage and sequestration of green infrastructures in the Tabriz metropolitan area. Method: In this study, using data related to Landsat satellite images, land use/land cover, biophysical tables, GIS, and InVEST software, the ecosystem services of carbon storage and sequestration of the green infrastructure of Tabriz metropolis were evaluated. Results: The findings showed that the Tabriz metropolis was able to store about 26155.15, 26154.62, and 26151.03 tons of carbon per hectare during 1984, 2002, and 2022, respectively. This indicated that the capacity of the Tabriz metropolitan area to store carbon gradually decreased. Also, the Tabriz metropolitan area was able to sequester 26154.62, 26151.03, and 26154.62 tons of carbon during the periods of 1984-2002, 2002-2022, and 2022-2040, equivalent to 261.55, 261.51, and 261.51 million dollars in economic value, respectively. In all three periods, the Tabriz metropolitan was able to sequester most of the carbon it had stored, but its negative sequestration was much more effective than the positive sequestration. In other words, the situation of Tabriz metropolitan was worsened in the study period in terms of carbon sequestration. Conclusions: The results showed that land use/land cover played an important and special role in carbon storage and sequestration in Tabriz. In the case of carbon storage capacity of the Tabriz metropolitan area during the three mentioned time periods, the following land uses played the most important role, i.e., green spaces and bare lands. Carbon sequestration, especially positive carbon sequestration, in the Tabriz metropolitan area was unbalanced and heterogeneous in all 3 mentioned time periods. Most parts of the Tabriz city had negative sequestration, and only limited parts in the northwest and southeast of the city and the western parts of Tabriz had positive sequestration. هدف: در طی دهه‌های اخیر الگوهای توسعه شهری و تغییر و تبدیل کاربری اراضی شهری، باعث تغییرات اقلیمی و افزایش گازهای گلخانه‌ای بخصوص در کلانشهرها شده که تداوم این روند باعث تغییر در جریانات مربوط به خدمات اکوسیستمی از جمله ذخیره و ترسیب کربن می‌شود. کاهش خدمات اکوسیستمی بر رفاه و کیفیت زندگی شهروندان تاثیر منفی دارد. در این بین زیرساخت‌های سبز شهری نقش ویژه و مهمی در ذخیره و ترسیب کربن برعهده دارند. از این رو هدف از پژوهش حاضر ارزیابی خدمت اکوسیستمی ذخیره و ترسیب کربن زیرساخت‌های سبز کلانشهر تبریز است. روش پژوهش: در این پژوهش با استفاده از داده‌های مربوط به تصاویر ماهواره ای لندست، کاربری اراضی/پوشش اراضی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST به ارزیابی خدمت اکوسیستمی ذخیره و ترسیب کربن زیرساخت‌های سبز تبریز پرداخته شده است. یافته‌ها: یافته ها نشان داد که کلانشهر تبریز در طی سال‌های 1363، 1381 و 1401 به ترتیب توانسته در حدود 15.26155، 26154.62 و 26151.01 تن کربن را در هکتار ذخیره کند. این مورد ‌نشان‌دهنده این است که ظرفیت کلانشهر تبریز برای ذخیره کربن رفته رفته کاهش پیدا کرده است. همچنین کلانشهر تبریز توانسته در طی دوره زمانی 1381-1363، 1401-1381 و 1419-1401 به ترتیب 26154.62، 26151.03 و 26150.49 تن کربن را ترسیب کند که به ترتیب 261.55، 261.51 و 261.51 میلیون دلار ارزش اقتصادی دارد. کلانشهر تبریز در هر سه دوره زمانی مذکور توانسته بیشتر کربن ذخیره شده را ترسیب کند ولی ترسیب منفی در این منطقه خیلی بیشتر از ترسیب مثبت و موثر بوده است. به عبارتی وضعیت کلانشهر تبریز در هر سه دوره مذکور به لحاظ ترسیب کربن بدتر شده است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که در ذخیره و ترسیب کربن تبریز، کاربری اراضی/پوشش اراضی نقش مهم و ویژه‌ای داشته است. در ظرفیت ترسیب کربن کلانشهر تبریز در طی سه دوره زمانی مذکور به ترتیب کاربری‌های فضای سبز و اراضی بایر بیشترین نقش را داشته اند. ترسیب کربن به ویژه ترسیب کربن مثبت در کلانشهر تبریز در هر سه دوره زمانی مذکور به صورت نامتوازن و ناهمگون بوده است. بیشتر قسمت‌های تبریز دارای ترسیب منفی بوده است و تنها قسمت‌های محدودی از بخش‌های شمال غربی و قسمت هایی از جنوب شرقی و غربی تبریز ترسیب مثبت داشته است.

https://jes.ut.ac.ir/article_105253_5c1b74f76be0230c7a296f4917319bce.pdf

دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 Nutrient Recovery from Urban Municipal Sewage Sludge: Production of a Liquid Fertilizer and Investigation of its Physicochemical and Biological Properties استخراج مواد مغذی از لجن فاضلاب شهری: تولید کود مایع و بررسی خواص فیزیکوشیمیایی و بیولوژیکی آن 335 350 105254 10.22059/jes.2025.400053.1008627 FA محمدرضا فدائی تهرانی گروه آب و محیط‌زیست، استادیار و عضو هیات‌علمی، پژوهشگاه نیرو، اصفهان، ایران 0009-0001-3350-3718 مهرداد حیدری گروه عمران و محیط‌زیست، موسسه آموزش عالی دانش‌پژوهان پیشرو، اصفهان، ایران 0009-0007-6516-403X Journal Article 2025 08 09 Objective: The principles of a circular economy and sustainable development emphasize the critical need for effective waste management, particularly for urban wastewater sludge. Although often viewed as a hazardous pollutant, this sludge is a rich source of essential nutrients for plants, presenting a significant opportunity for conversion into a valuable biofertilizer. This research aimed to address this challenge by presenting a comprehensive laboratory-scale investigation. Method: In this research, dewatered sludge from the Tiran municipal wastewater treatment plant was subjected to alkaline hydrolysis, which involved chemical digestion using a 0.25 M sodium hydroxide solution. Following a controlled digestion period, the mixture was centrifuged to separate the solid residue from the nutrient-rich liquid fraction. The resulting liquid fertilizer was thoroughly characterized to assess its agricultural potential by meticulously measuring key physicochemical parameters (pH, EC, TOC, N, P, K), as well as quantifying micronutrients, heavy metals, and indicator pathogens in both the raw sludge and the final product. Finally, using sulfuric acid to adjust the high pH and potassium sulfate to enrich the low potassium content, a post-treatment step was implemented to optimize the fertilizer's quality and create a balanced nutrient profile. Results: The alkaline hydrolysis process proved highly effective, yielding a liquid fertilizer with high concentrations of phosphorus and organic carbon. These components are crucial for enhancing soil fertility, improving soil structure, and stimulating microbial activity. Although the initial potassium concentration was found to be below the optimal level for plant growth, our post-processing step successfully enriched it to the desired range, thus demonstrating the feasibility of producing a complete and balanced fertilizer. Another significant finding of this research was the low concentration of both microbial load and heavy metals. Consequently, the final product met the stringent U.S. Environmental Protection Agency (EPA) Class A standards for pathogen safety, thereby ensuring its suitability for unrestricted use in agricultural applications. Conclusions: This study successfully demonstrated a sustainable and effective solution for transforming urban wastewater sludge into a value-added liquid fertilizer. The developed method not only provides a viable pathway for the recovery of valuable nutrients but also ensures the production of an environmentally safe and agriculturally beneficial product. This approach contributes significantly to the development of sustainable agriculture by closing the nutrient loop and offers a reproducible model for urban waste management systems seeking to transition towards more circular and resource-efficient practices. هدف: اصول اقتصاد چرخشی و توسعه پایدار بر نیاز حیاتی به مدیریت مؤثر پسماند، به ویژه لجن فاضلاب شهری، تأکید دارند. اگرچه این لجن اغلب به عنوان یک آلاینده خطرناک در نظر گرفته می‌شود، اما در واقع یک منبع غنی از مواد مغذی ضروری گیاهی است که فرصتی مهم برای تبدیل آن به یک زیست‌کود با ارزش فراهم می‌آورد. این پژوهش با هدف پرداختن به این چالش، به ارائه یک بررسی جامع در مقیاس آزمایشگاهی پرداخته است. روش: در این تحقیق، لجن آبگیری شده از تصفیه‌خانه فاضلاب شهری تیران تحت هیدرولیز قلیایی قرار گرفت. این فرآیند شامل هضم شیمیایی با استفاده از محلول هیدروکسید سدیم 0.25 مولار بود. پس از یک دوره هضم کنترل‌شده، مخلوط سانتریفیوژ شد تا بقایای جامد از بخش مایع غنی از مواد مغذی جدا گردد. کود مایع حاصل، تحت فرآیند مشخصه‌یابی کامل قرار گرفت تا پتانسیل کشاورزی آن ارزیابی شود. پارامترهای کلیدی فیزیکوشیمیایی (شامل pH، EC، TOC، و غلظت N، P، K)، ریزمغذی‌ها، فلزات سنگین و پاتوژن‌های شاخص، در لجن خام و محصول نهایی به دقت اندازه‌گیری شدند. علاوه بر این، غلظت ریزمغذی‌ها، فلزات سنگین و پاتوژن‌های شاخص در هر دو لجن خام و محصول مایع نهایی کمّی‌سازی شدند. در نهایت، با استفاده از اسید سولفوریک برای تنظیم pH بالا و سولفات پتاسیم برای غنی‌سازی محتوای پتاسیم پایین، یک مرحله پس‌تصفیه برای بهینه‌سازی کیفیت کود و ایجاد یک پروفایل مغذی متعادل اجرا شد. نتایج: فرایند هیدرولیز قلیایی مؤثر عمل کرد و کود مایع با غلظت‌های بالایی از فسفر و کربن آلی تولید نمود. این اجزاء برای افزایش حاصلخیزی خاک، بهبود ساختار خاک و تحریک فعالیت میکروبی حیاتی هستند. اگرچه غلظت اولیه پتاسیم کمتر از سطح بهینه برای رشد گیاه بود، اما مرحله پس‌فرآوری آن را به محدوده موردنظر غنی‌سازی کرد و امکان‌پذیری تولید یک کود کامل و متعادل را به اثبات رساند. یافته مهم دیگر این پژوهش، غلظت پایین بار میکروبی و فلزات سنگین بود. به‌طوری‌که، محصول نهایی ایمنی میکروبی لازم بر مبنای استانداردهای سخت‌گیرانه کلاس A آژانس حفاظت محیط‌زیست ایالات متحده (U.S. EPA) برای پاتوژن‌ها را برآورده کرد و بدین‌ترتیب ایمنی آن برای استفاده نامحدود در کاربردهای کشاورزی تضمین شد. نتیجه‌گیری: این مطالعه با موفقیت یک راه‌حل پایدار و مؤثر برای تبدیل لجن فاضلاب شهری به کود مایع با ارزش افزوده را نشان می‌دهد. روش توسعه‌یافته نه تنها یک مسیر ساده برای بازیابی مواد مغذی ارزشمند فراهم می‌کند، بلکه تولید یک محصول ایمن از نظر محیط‌زیستی و مفید از نظر کشاورزی را نیز تضمین می‌نماید. این رویکرد به طور قابل‌توجهی به توسعه کشاورزی پایدار از طریق بستن چرخه مواد مغذی کمک کرده و یک مدل قابل تکرار برای سیستم‌های مدیریت پسماند شهری ارائه می‌دهد که به دنبال انتقال به شیوه‌های چرخشی‌تر و کارآمدتر از نظر منابع هستند.

https://jes.ut.ac.ir/article_105254_4799a45e2db181920b0a1162eaa50a84.pdf

دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 The Role of Artificial Intelligence in Environmental Sustainability with an Emphasis on Construction Waste Management نقش هوش مصنوعی در پایداری محیط‌ زیستی با تأکید بر مدیریت پسماند ساختمانی 351 369 105255 10.22059/jes.2025.400138.1008628 FA هادی شکیبازاهد گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0009-0008-9950-1636 محمدرضا طباطبایی گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0002-6238-9109 Journal Article 2025 08 14 Objective: This study examines the dual role of artificial intelligence (AI) in environmental sustainability by analyzing how AI-based resource efficiency, AI-related energy consumption, and AI-enabled environmental monitoring influence the reduction of construction and demolition waste (CDW). Addressing a gap in the literature regarding the lack of an integrated empirical model, this research develops and tests a comprehensive framework using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). Method: Data were collected using a structured questionnaire rated on a five-point Likert scale, completed by 233 experts from municipal waste management organizations, licensed CDW contractors, and engineering firms in Isfahan, Iran. The measurement model was evaluated for reliability and validity, and the structural model was assessed through path coefficients, significance values, and predictive metrics. Four hypotheses were tested to capture both the positive and negative pathways through which AI affects environmental performance. Results: The findings showed that AI-based resource efficiency significantly improved CDW reduction (β = 0.48, p < 0.001), while AI-driven environmental monitoring exerted the strongest positive effect (β = 0.52, p < 0.001). Conversely, AI-related energy consumption negatively affected sustainability outcomes (β = −0.28, p < 0.05), emphasizing the environmental cost of high computational demand. Integration of AI into industrial processes also contributed to reduced resource depletion (β = 0.45, p < 0.001), confirming the robustness of the model. Conclusions: According to the results, AI has considerable potential to enhance environmental sustainability through improved resource management and real-time environmental monitoring; however, its high energy consumption poses a major challenge to achieving net environmental gains. Developing energy-efficient AI models and integrating renewable energy sources into AI operations are essential steps toward balancing benefits and costs. The proposed model offers a unified empirical foundation for policymakers and practitioners to support responsible and sustainable AI adoption in CDW management. هدف: هدف این پژوهش بررسی نقش دوگانه هوش مصنوعی در پایداری محیط‌زیست از طریق تحلیل اثرات سه مؤلفه بهره‌وری منابع مبتنی بر هوش مصنوعی، مصرف انرژی مرتبط با هوش مصنوعی و نظارت محیط‌زیستی هوشمند بر کاهش پسماندهای ساختمانی و تخریب در کلان‌شهر اصفهان است. این مطالعه با توجه به نبود یک مدل تجربی یکپارچه در ادبیات پژوهشی، به‌دنبال توسعه و آزمون چارچوبی جامع برای تبیین سازوکارهای اثرگذاری هوش مصنوعی در مدیریت پسماند ساختمانی است. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و مبتنی بر رویکرد کمّی است. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه ساختاریافته پنج‌درجه‌ای لیکرت جمع‌آوری شد و 233 نفر از کارشناسان سازمان مدیریت پسماند شهرداری، پیمانکاران مجاز حمل و بازیافت نخاله، و مهندسان شاغل در شرکت‌های ساختمانی و محیط‌زیستی در شهر اصفهان در مطالعه شرکت کردند. ارزیابی پایایی و روایی سازه‌ها با استفاده از مدل اندازه‌گیری انجام شد و مدل ساختاری با بهره‌گیری از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) مورد تحلیل قرار گرفت. چهار فرضیه برای بررسی مسیرهای مستقیم مثبت و منفی اثر هوش مصنوعی بر کاهش پسماند ساختمانی آزمون شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بهره‌وری منابع مبتنی بر هوش مصنوعی تأثیر مثبت و معناداری بر کاهش پسماند ساختمانی دارد (β = 0.48، p < 0.001) و نظارت محیط‌زیستی هوشمند قوی‌ترین اثر مثبت را بر بهبود عملکرد محیط‌زیستی ایفا می‌کند (β = 0.52، p < 0.001). در مقابل، مصرف انرژی مرتبط با هوش مصنوعی اثر منفی و معناداری بر شاخص‌های پایداری دارد (β = −0.28، p < 0.05) که بیانگر هزینه محیط‌زیستی بالای توان محاسباتی سیستم‌های هوشمند است. همچنین براساس نتایج بدست آمده، ادغام هوش مصنوعی در فرآیندهای صنعتی موجب کاهش اتلاف منابع و بهبود کارایی عملیاتی شد (β = 0.45، p < 0.001). نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند از طریق بهبود مدیریت منابع و تقویت نظارت محیط‌زیستی لحظه‌ای، نقش مؤثری در کاهش پسماند ساختمانی ایفا کند؛ با این حال، مصرف انرژی بالا در مدل‌های هوش مصنوعی یکی از چالش‌های مهم در دستیابی به مزایای محیط‌زیستی خالص است. توسعه مدل‌های کم‌مصرف، بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر و به‌کارگیری هوش مصنوعی مسئولانه از الزامات اصلی برای ایجاد توازن میان منافع و هزینه‌های محیط‌زیستی است. مدل ارائه ‌شده می‌تواند به‌عنوان یک چارچوب تجربی معتبر برای سیاست‌گذاران و مدیران شهری در جهت ارتقای سیستم‌های هوشمند مدیریت پسماند ساختمانی به‌کار گرفته شود.

https://jes.ut.ac.ir/article_105255_e8a6794e5f1dcd4d57e6506bd279c970.pdf

دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 Urban Parks and Sustainable Cities: Assessing the Impact of Park Size on Citizens’ Recreation and Leisure and Tourism Potential (Case Study: Districts 9 and 11 of Mashhad City) پارک‌های شهری و شهرهای پایدار: ارزیابی تأثیر اندازه پارک بر تفریح و تفرج شهروندان و پتانسیل گردشگری (مطالعه موردی: منطقه‌های 9 و 11 شهر مشهد) 371 391 105256 10.22059/jes.2025.402479.1008638 FA راضیه دنیوی گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0009-0008-6156-3508 علیرضا میکائیلی تبریزی گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0003-1219-0051 عبدالرسول سلمان ماهینی گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی گرگان، گرگان، ایران 0000-0002-5188-7356 آزاده کریمی گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده منابع‌طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-0892-6647 Journal Article 2025 09 24 Objective: This research was conducted with the aim of examining the effect of three different scales of urban parks on citizens’ usage patterns, recreational activities, and tourist attraction, with an emphasis on gender differences, in districts 9 and 11 of Mashhad city. In this regard, efforts were made to assess, with a comprehensive perspective, the role of small, medium, and large parks in the social, environmental, and economic dimensions of citizens’ lives and to provide a clear picture of how citizens interact with green spaces. This study also examined how the scale of parks could shape recreational behaviors and influence the level of social participation. Furthermore, it investigated which environmental and social factors strengthen or weaken these relationships. Method: The research methodology consisted of a field survey. The sample size was determined using Cochran’s formula, and ultimately 384 semi-structured questionnaires were distributed to citizens. Data were collected in four main sections, including demographic information, the extent and patterns of park use, individuals’ perception of the environmental features and design of parks, and the type of participation in recreational and tourism activities. Data analysis was performed using a set of parametric and non-parametric statistical tests, including one-way analysis of variance (ANOVA), Tukey post-hoc test, two-factor analysis, and the Mann–Whitney test in SPSS and R software, in order to ensure the accuracy and reliability of the results. Results: The results showed that the scale of parks plays a decisive role in the level of attractiveness and the type of citizens’ use. Medium-sized parks, owing to their proximity to residences, safety, and easy access, had the highest attractiveness. Large parks, given their social, environmental, and economic functions, played the greatest role in attracting tourists. Small parks were mainly considered for everyday use and children’s play. The gender analysis showed no significant difference between men and women in their perception of park features and activity types. However, women rated safety and children’s play facilities as more important, whereas men paid more attention to proximity and natural landscapes. In the area of activities, walking in large and medium-sized parks and children’s play in small parks had the highest priority. In the field of tourist attraction, 83 percent of respondents preferred large parks and regarded them as having the highest environmental, social, economic, and aesthetic advantages. Conclusions: The results indicate that the scale of parks, along with environmental factors such as safety, accessibility, design, and cleanliness, as well as socio-cultural contexts, plays an important role in the extent of citizens’ use and tourist attraction. These findings can serve as a basis for effective planning of urban green spaces with different scales and for achieving sustainable urban development. هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر سه مقیاس متفاوت پارک‌های شهری بر الگوهای استفادة شهروندان، فعالیت‌های تفریحی و جذب گردشگران، با تأکید بر تفاوت‌های جنسیتی، در مناطق 9 و 11 شهر مشهد انجام شد. در این راستا، تلاش شد نقش پارک‌های کوچک، متوسط و بزرگ در ابعاد اجتماعی، محیط‌زیستی و اقتصادی زندگی شهروندان با نگاهی جامع ارزیابی گردد و تصویری روشن از نحوة تعامل شهروندان با فضاهای سبز ارائه شود. همچنین این مطالعه بررسی می‌کند که چگونه مقیاس پارک‌ها می‌تواند در شکل‌دهی به رفتارهای تفریحی و میزان مشارکت اجتماعی مؤثر باشد. روش پژوهش: روش تحقیق مبتنی بر پیمایش میدانی بود. ابتدا حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران تعیین شد و در نهایت ۳۸۴ پرسش‌نامه نیمه ‌ساختار یافته در میان شهروندان توزیع گردید. داده‌ها در چهار بخش اصلی شامل اطلاعات جمعیت‌شناختی، میزان و الگوهای استفاده از پارک‌ها، ادراک افراد از ویژگی‌های محیطی و طراحی پارک‌ها و نوع مشارکت در فعالیت‌های تفریحی و گردشگری گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با مجموعه‌ای از آزمون‌های آماری پارامتریک و ناپارامتریک شامل تحلیل واریانس یک‌طرفه (ANOVA)، آزمون تعقیبی توکی، تحلیل دو عاملی و آزمون من- ویتنی در نرم‌افزارهای SPSS و R انجام شد تا دقت و قابلیت اعتماد نتایج تضمین گردد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مقیاس پارک‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان جذابیت و نوع استفادة شهروندان دارد. پارک‌های متوسط به‌واسطة نزدیکی به محل سکونت، امنیت و دسترسی آسان، بیشترین جذابیت را داشتند. پارک‌های بزرگ به دلیل کارکردهای اجتماعی، محیط‌زیستی و اقتصادی، بیشترین نقش را در جذب گردشگر ایفا کردند. پارک‌های کوچک بیشتر برای استفادة روزمره و بازی کودکان مورد توجه قرار گرفتند. تحلیل جنسیتی نشان داد تفاوت معناداری در ادراک ویژگی‌ها و نوع فعالیت‌ها بین زنان و مردان وجود ندارد، اما زنان امنیت و بازی کودکان را مهم‌تر دانسته‌اند و مردان به نزدیکی و مناظر طبیعی توجه بیشتری داشته‌اند. در حوزه فعالیت‌ها، پیاده‌روی در پارک‌های بزرگ و متوسط و بازی کودکان در پارک‌های کوچک بیشترین اولویت را داشت. در زمینة جذب گردشگران، ۸۳ درصد از پاسخگویان، پارک‌های بزرگ را ترجیح دادند و آن‌ها را واجد بیشترین مزیت‌های محیط‌زیستی، اجتماعی، اقتصادی و زیبایی‌شناختی دانستند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که مقیاس پارک‌ها، همراه با عوامل محیطی مانند امنیت، دسترسی، طراحی و پاکیزگی و نیز زمینه‌های اجتماعی– فرهنگی، نقش مهمی در میزان استفادة شهروندان و جذب گردشگران دارد. این یافته‌ها می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی کارآمد فضاهای سبز شهری با مقیاس‌های مختلف و تحقق توسعه پایدار شهری باشد.

https://jes.ut.ac.ir/article_105256_13bbbbbeab4163f197b6bcceceecb261.pdf

دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 3 2025 12 16 Assessment of the Environmental Pollution Impacts of Brick and Composite Facades (Case Study: A Residential Building in Tabriz City) بررسی تأثیرات آلودگی محیط‌‌ زیستی نمای آجری و کامپوزیت (مطالعه موردی: ساختمانی مسکونی در شهر تبریز) 393 410 105257 10.22059/jes.2025.404057.1008644 FA پریا معماری گروه مهندسی معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران 0009-0006-4869-6598 فاطمه گل زرودی گروه مهندسی معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران 0009-0003-3028-3486 طاها صباغیان گروه ساختمان، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0007-1449-7846 احد شاه حسینی گروه طراحی صنعتی، دانشکده طراحی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-2077-1393 Journal Article 2025 10 18 Objective: Nowadays, environmental pollutants are considered one of the most important problems in human life, and one of the sectors producing them is the construction industry. The extraction of raw materials, production of building products, transportation of materials, and many other construction-related activities have substantial and often irreversible impacts on the environment. Therefore, the development and use of green materials and sustainable construction practices are of great importance. Method: Since the facade is a critical component of a building's construction, this study selects two common types of facade in Tabriz—brick and composite—and investigates their associated pollution. Based on field research and surveys, the impact during the pre-production, production, transportation, and end-of-life phases was calculated using the Equalizer method. First, the amount of materials used in each facade type was obtained, and the pollution amount caused by each facade type was calculated and compared with the mpt pollution index. Results: According to the calculations, the brick facade produced less pollution than the composite facade. Therefore, between these two studied examples, the brick facade was the more suitable option for the city of Tabriz. The research focused on optimizing the brick facade with less pollution by using alternative materials with lower indicators and also recycled materials so that the facade could be used in the best possible way. By applying optimization methods in the production and transportation process of materials, the pollution level of the brick facade could be reduced by about 70 percent. Conclusions: Based on the results, the optimal facade type in the study area is the one that, in addition to its availability, causes less damage to the environment. This study showed that choosing building construction materials with less pollution and implementing optimization programs can play an important role in reducing negative impacts on the environment and developing sustainable buildings. Also, issues such as the transportation of materials and supplies, which act as hidden factors in the calculations of the pollution level of the construction industry, are also important in this regard and should be considered in the calculations. This research indicates that before making a final decision on the design and implementation of construction projects, the environmental impacts of materials should be examined in order to control costs and resource consumption in addition to reducing pollution. Overall, this research is a useful step towards green construction and reducing environmental impacts at the urban level. هدف: امروزه آلاینده‌های محیط‌زیستی از مهم‌ترین مشکلات زندگی بشر به شمار می‌رود که یکی از بخش‌های تولیدکننده آن، صنعت ساختمان می‌باشد. استخراج مواد اولیه، تولید محصولات، حمل‌ونقل مصالح و بسیاری مسائل دیگر که عمدتاً به مصالح ساختمانی مربوط می‌شوند، دارای اثرات مخرب و جبران‌ناپذیری برای محیط‌زیست هستند؛ بنابراین توسعه و استفاده از مصالح سبز و روش‌های ساخت‌وساز پایدار دارای اهمیت زیادی می‌باشد. روش پژوهش: از آنجایی ‌که یکی از بخش‌های مهم در فرایند ساخت یک ساختمان، نمای آن است، در این پژوهش با انتخاب دو نمای رایج آجری و کامپوزیت در شهر تبریز و طبق تحقیقات و بررسی‌های میدانی، به بررسی و محاسبات آلودگی ایجاد شده آن‌ها در بخش پیش‌تولید، تولید، حمل‌ونقل و مرگ محصول با استفاده از معیارهای روش اکولایزر پرداخته شد. ابتدا مقدار مصالح به‌‌کار رفته در هر نما به‌دست آمد و با شاخص آلودگی mpt، مقدار آلودگی هر نما محاسبه و با هم مقایسه گردید. یافته‌ها: طبق محاسبات انجام شده، نمای آجری آلودگی کمتری نسبت به نمای کامپوزیت تولید کرد؛ بنابراین بین این دو نمونة مورد مطالعه، نمای آجری نمای مناسب‌تری برای شهر تبریز است. در ادامه پژوهش، به بهینه‌سازی نمای آجری با آلودگی کمتر با استفاده از مصالح جایگزین با شاخصه‌های پایین‌تر و همچنین مصالح بازیافتی پرداخته شد تا نما به بهترین حالت ممکن استفاده شود. با به‌کارگیری روش‌های بهینه‌سازی در فرایند تولید و حمل‌ونقل مصالح، می‌توان میزان آلایندگی نمای آجری را تا حدود ۷۰ درصد کاهش داد. نتیجه‌گیری: با استفاده از این روش محاسبات می‌توان بهترین نما را انتخاب کرد که علاوه بر در دسترس ‌بودن آن، به محیط‌زیست آسیب کمتری برساند. این نتایج نشان داد که انتخاب مصالح ساختمانی با آلایندگی کمتر و اجرای برنامه‌های بهینه‌سازی می‌تواند نقش مهمی در کاهش اثرات منفی بر محیط‌زیست و توسعه ساختمان‌های پایدار ایفا کند. همچنین مواردی مانند حمل‌ونقل مصالح و لوازم موردنیاز که به‌عنوان یک عامل پنهان در محاسبات میزان آلایندگی صنعت ساختمان است، نیز در این امر حائز اهمیت است و باید در محاسبات در نظر گرفته شود. یکی از نکاتی که از یافته‌های این پژوهش به شمار می‌رود این است که قبل از تصمیم‌گیری نهایی در طراحی و اجرای پروژه‌های ساختمانی، اثرات محیط‌زیستی مصالح مورد بررسی قرار گیرد تا علاوه بر کاهش آلودگی، هزینه‌ها و مصرف منابع نیز کنترل شود. به‌طورکلی، این تحقیق گام مفیدی در جهت ساخت‌وساز سبز و کاهش اثرات محیط‌زیستی در سطح شهری است.

https://jes.ut.ac.ir/article_105257_6cf924eb1fff04081f6001d37819ff91.pdf