دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 38 1 2012 05 21 The Role of Gypsum Karst in Contaminant Transportation from Agh Darreh Tailing Dam in Iran نقش کارست ژیپسی در انتقال آلاینده‌ها از سد باطله معدنی آق دره- تکاب 41 48 29010 10.22059/jes.2012.29010 FA حمیدرضا ناصری دانشیار، دانشکدة علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران یعقوب نیک قوجق کارشناس ارشد هیدروژئولوژی، شرکت آب منطقه‌ای گلستان Journal Article Agh Darreh tailing dam located in 23 km north of Takab, west Azarbayjan province is used for disposal of mine tailings. The tailing dam and its reservoir were constructed on gypsiferous marlstones. This is emphasis on geotechnical and environmental importance of the site. Although construction of dams on gypsum rocks were not yet prohibited, but the dissolution of gypsum in contact with water is always impendent, vulnerable and warning. Gypsiferous member of Qom formation with conduit karst characteristics outcrops in some parts of reservoir and foundation of tailing dam. The role of gypsiferous member of Qom formation on cyanide transport from tailing dam is identified using the environmental monitoring data, hydro geological and hydro geochemical measurements and geophysical investigations. The study area is tectonically active. Karst springs and conduits have aligned along the structural fractures in Qom formation. The conduits have a controlling role on groundwater flow direction. Evolution of this conduits under dam foundation provide a hydraulic connection between southwest area of tailing dam reservoir and its downward that leads to contamination of karst springs in downward of the dam. سد باطله آق دره که در 23 کیلومتری شمال تکاب در استان آذربایجان غربی واقع شده است، به منظور انباشت باطلة معدنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این سد در ساختگاهی احداث شده است‌که به علت وجود ژیپس در پی و بخش‌هایی از مخزن آن، ساختگاهی ویژه از دیدگاه ژئوتکنیک و مسائل زیست محیطی است و شایسته توجه خاص است. اگرچه تاکنون، ساختن سد روی ساختگاه ژیپسی منع نشده است، اما رفتار ژیپس در برابر آب ناشی از خاصیت انحلال آن همواره تهدیدبرانگیز، آسیب‌پذیر و هشداردهنده بوده است. در بخش‌هایی از کف مخزن و پی سد باطله آق دره، بخش گچی سازند قم قرار دارد که ویژگی‌های کارست مجرایی را داراست. در این مطالعه با استفاده از نتایج پایش زیست محیطی سد باطله و اندازه‌گیری بعضی از مشخصه‌های هیدروژئولوژی و هیدروژئوشیمی و بررسی‌های ژئوفیزیک به روش RI، نقش بخش گچی سازند قم در انتقال آلاینده سیانیدی سد باطله آق دره مورد مطالعه قرار گرفته است. محدودة مورد بررسی از نظر زمین ساخت منطقه‌‌ای فعال است. چشمه‌ها و مجاری انحلالی کارستی در بخش گچی سازند قم نیز در راستای شکستگی‌های موجود شکل گرفته‌اند. این مجاری نقش کنترل‌کننده‌ای بر جهت جریان آب زیرزمینی دارند و به دلیل توسعه آنها در ژیپس‌های پی و مخزن سد و ایجاد یک آبفروچاله در بخش جنوب غربی مخزن سد باطله، نشت آلاینده به پایین دست از طریق این مجاری انحلالی صورت گرفته است و موجب ارتباط هیدرولیکی بین بخش جنوب‌غربی مخزن سد باطله و چشمه‌های کارستی پایین دست شده‌اند. https://jes.ut.ac.ir/article_29010_636e0538092a048a7d49aa0b20e2bff1.pdf