دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 38 1 2012 05 21 Evaluation of Mercury Accumulation in Sediments and Benthic Invertebrate Masses from Sanandaj Gheshlagh Reservoir ارزیابی جیوه تجمع یافته در رسوبات و بافت بی‌مهرگان کف‌زی دریاچه سد قشلاق سنندج 19 30 29008 10.22059/jes.2012.29008 FA کامران الماسیه دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست دانشگاه کردستان شهرام کبودوندپور استادیار گروه محیط زیست دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه کردستان Journal Article Previous studies showed that the level of total mercury (THg) in Sanandaj Gheshlagh Reservoir (SGR) water is higher than those limits established by WHO (i.e., 1 µg/L). Therefore a research project to evaluate the level of total mercury in SGR sediments and benthos masses during July to December 2009 from three different sites with different depths (2 to 30 meters) was carried out. Samples were obtained using Ekman grab. To prevent methyl mercury volatilization, samples were dried out using freeze drier and the level of the total mercury in sediments and benthic samples was measured by Advanced Mercury Analyzer on the dry weight basis. Szefer et al., 1999 method was used to calculate Biota–Sediment Accumulation Factor (BSAF). Mean total mercury (± S.E.) concentration in benthos masses and sediments were 94.3 ± 5.02 and 117.66 ± 9.72 ng g-1 respectively. Mean total mercury were not significantly differed in benthos masses during sampling efforts (F5, 10 = 2.16, P = 0.14), Whereas the levels of total mercury in sediments were significantly different (F5, 10 = 4.88, P = 0.02). All calculated BSAF were lower than one which means the capacity of SGR benthos are not an important fact with respect to their level of THg. But due to the mercury methylation by benthos and its biomagnifications capability, strong considerations have to be taken into the account in respect to consumption of SGR benthivorous fish. مطالعات قبلی بر روی کیفیت آب سد قشلاق سنندج نشان داد‌ه‌اند که میزان جیوة‌ کل موجود در آب این دریاچه بیشتر از حد استاندارد تعریف شده به‌وسیلة سازمان بهداشت جهانی و موسسه استاندارد ایران (µg/L 1) است. بنابراین برای تعیین مقدار غلظت جیوة تجمع یافته در رسوبات و زیتوده بی‌مهر‌گان کف‌زی این دریاچه، از تیر تا آذر سال 1388 در سه ایستگاه با عمق‌های متفاوت (2 تا 30 m) به وسیله نمونه‌گیر اکمن، نمونه‌برداری شد. رطوبت نمونه‌های اخذ شده پس از حمل به آزمایشگاه، با دستگاه انجماد خشک (فریز درایر) حذف شده و مقدار جیوه‌ کل در رسوبات و زیتوده بی‌مهر‌گان کف‌زی توسط دستگاه اندازه‌گیری جیوه بر اساس وزن خشک اندازه‌گیری شد. شاخص تجمعی بیوتا- رسوب (BSAF) برای محاسبة شاخص تجمع زیستی به کار برده شد. میانگین (± خطای استاندارد) جیوه کل در زیتوده بی‌مهر‌گان کف‌زی و رسوبات به ترتیب 02/5 ± 3/94 و 72/9 ± 66/117 بر حسبng/ g-1 بود. میانگین‌های غلظت جیوه کل در زیتوده بی‌مهر‌گان کف‌زی بین ماههای تحقیق، اختلاف معنی‌داری نداشتند (14/0P= ,16/2= 10 ,5F)، در حالی‌که غلظت جیوه در رسوبات در خلال همین زمان، اختلاف معنی‌داری را نشان دادند (02/0P = ,88/4 =10 ,5F) BSAF محاسبه شده برای تمام ماهها کمتر از عدد 1 بود، به این معنی که بی‌مهر‌گان کف‌زی دریاچه سد قشلاق، توانایی تجمع زیستی جیوه در رسوبات آلوده به جیوه این دریاچه را ندارند. اما با توجه به انجام فرایند متیلاسیون جیوه توسط بی‌مهرگان کف‌زی و توانایی بزرگنمایی زیستی آن و نیز نتایج مطالعات قبلی که آلودگی ماهیان این دریاچه به فلز سنگین جیوه را به اثبات رسانیده، باید ملاحظات جدی در مورد مصرف ماهیان کف‌زی‌خوار این دریاچه مد نظر قرار گیرد. https://jes.ut.ac.ir/article_29008_ae7a1abc672c5913a8338992ec6b7e72.pdf