دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 52 2 2026 09 17 Investigation of the Relationship between Economic Growth, Fossil Fuel Consumption, and Urbanization with Environmental Degradation in Iran: Testing the Environmental Kuznets Curve Hypothesis with the ARDL Approach بررسی رابطه رشد اقتصادی، مصرف سوخت‌های فسیلی و شهرنشینی با تخریب محیط‌زیست در ایران: آزمون فرضیه منحنی زیست‌محیطی کوزنتس با رویکرد ARDL 149 169 109113 10.22059/jes.2026.411594.1008679 FA مجتبی سلیمی گروه علمی مرکز مطالعات و پژوهش هرمز،پژوهشکده هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0009-0003-3789-7798 نعمت‌الله نظامیوند چگینی گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت.ایران 0009-0007-8197-9220 یوسف احمدی گروه علمی مرکز مطالعات و پژوهش هرمز،پژوهشکده هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.. 0009-0008-5340-6967 مجتبی جهانگیری زرکانی گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. 0009-0008-9275-4796 Journal Article 2026 02 26 Objective: The rapid growth of energy consumption and urbanization in recent decades, along with strong dependence on fossil fuels, has imposed significant environmental pressures on Iran. The concentration of population and economic activities in urban areas, along with the increase in energy demand and the development of transportation, has led to an increase in air pollution and carbon dioxide emissions. The main objective of this research is the assessment of the environmental consequences of energy consumption patterns in Iran, with emphasis on the role of economic growth, fossil fuel consumption, and urbanization within the framework of the Environmental Kuznets Curve hypothesis. Method: This study is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of nature. Annual time-series data of Iran during the period 1980 to 2022 have been used to examine short-term and long-term relationships among the variables. Per capita carbon dioxide emissions are considered as the environmental degradation index, while economic growth, fossil fuel consumption, and urbanization are considered as explanatory variables. Considering the mixed order of integration of the variables, the autoregressive distributed lag approach and the error correction model have been used for empirical estimation. Results: The nonlinear inverted U-shaped relationship between economic growth and environmental degradation confirms the Environmental Kuznets hypothesis. Fossil fuel consumption (0.62) is the most important factor in the increase of CO2. Urbanization (0.29) has a positive effect on the intensification of pollution, which is due to unbalanced urban expansion, concentration of pollutants, and weak clean transportation. In the short term, shocks of economic growth (0.41), fuel consumption (0.37), and urbanization (0.18) intensify environmental pressure. The error correction term (0.53) shows that more than 50 percent of the disequilibrium is adjusted in each period. Conclusions: Environmental degradation in Iran is not merely the result of economic growth, but has its roots in the energy consumption pattern and the spatial structure of urbanization. Although long-term improvement of the environment is possible, without targeted policy intervention, it will be slow and costly. Controlling and reducing pollution requires reforming the energy consumption pattern, reducing dependence on fossil fuels, and directing urbanization toward sustainable and environmentally compatible patterns. هدف: رشد سریع مصرف انرژی و شهرنشینی در دهه‌های اخیر، همراه با وابستگی شدید به سوخت‌های فسیلی، فشارهای محیط‌زیستی قابل‌توجهی بر ایران تحمیل کرده است. تمرکز جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی در مناطق شهری، همراه با افزایش تقاضای انرژی و توسعه حمل‌ونقل، به افزایش آلودگی هوا و انتشار دی‌اکسیدکربن منجر شده است. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی پیامدهای محیط‌زیستی الگوهای مصرف انرژی در ایران با تأکید بر نقش رشد اقتصادی، مصرف سوخت‌های فسیلی و شهرنشینی در چارچوب فرضیه منحنی محیط‌زیستی کوزنتس است. روش پژوهش: این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است. داده‌های سری زمانی سالانه ایران طی دوره ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۲ برای بررسی روابط کوتاه‌مدت و بلندمدت میان متغیرها به‌کار گرفته شده‌اند. انتشار سرانه دی‌اکسیدکربن به‌عنوان شاخص تخریب محیط‌زیست در نظر گرفته شده است، در حالی که رشد اقتصادی، مصرف سوخت‌های فسیلی و شهرنشینی به‌عنوان متغیرهای توضیح‌دهنده در نظر گرفته می‌شوند. با توجه به ترکیبی بودن مرتبة مانایی متغیرها، از رویکرد خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی و مدل تصحیح خطا برای برآورد تجربی استفاده شده است. یافته‌ها: رابطة غیرخطی U وارونه بین رشد اقتصادی و تخریب محیط‌زیست، فرضیه محیط‌زیستی کوزنتس را تأیید می‌کند. مصرف سوخت فسیلی (0/62) مهمترین عامل افزایش CO₂ است. شهرنشینی (0/29) اثر مثبت بر تشدید آلودگی دارد که ناشی از گسترش نامتوازن شهری، تمرکز آلاینده‌ها و ضعف حمل‌ونقل پاک است. در کوتاه‌مدت، شوک‌های رشد اقتصادی (0/41)، مصرف سوخت (0/37) و شهرنشینی (0/18) فشار محیط‌زیستی را تشدید می‌کنند. جمله تصحیح خطا (0/53-) نشان می‌دهد بیش از ۵۰ درصد عدم‌ تعادل در هر دوره تعدیل می‌شود. نتیجه‌گیری: تخریب محیط‌زیست در ایران صرفاً نتیجة رشد اقتصادی نیست، بلکه ریشه در الگوی مصرف انرژی و ساختار فضایی شهرنشینی دارد. اگرچه بهبود بلندمدت محیط‌زیست امکان‌پذیر است، اما بدون مداخلة سیاستی هدفمند، کند و پرهزینه خواهد بود. کنترل و کاهش آلودگی نیازمند اصلاح الگوی مصرف انرژی، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و هدایت شهرنشینی به‌سوی الگوهای پایدار و سازگار با محیط‌زیست است. https://jes.ut.ac.ir/article_109113_614dd68d39916419abec3b749fb33398.pdf