دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 52 2 2026 09 17 Evaluating the Role of the Natural Environment Surrounding Dormitories in Shaping Behavior Settings: A Case Study of the Girls’ Dormitory at Shiraz University Campus ارزیابی نقش محیط طبیعی پیرامون خوابگاه در شکل‌دهی قرارگاه رفتاری: موردپژوهی خوابگاه دختران پردیس دانشگاه شیراز 195 228 108845 10.22059/jes.2026.412486.1008686 FA پرنیا بیگلرخانی گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0009-1595-1494 مریم اختیاری گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-1890-3326 ساناز حائری گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-4887-5696 Journal Article 2026 04 14 Objective: The open spaces and natural surroundings of university dormitories constitute an essential component of the student living environment, playing a significant role in fostering social interaction, promoting psychological well-being, and facilitating cognitive restoration. Despite their importance, these spaces are often overlooked in campus planning and design processes. This study aims to identify and analyze the behavioral settings within the natural environment surrounding the girls’ dormitory at the Eram Campus of Shiraz University.Methods: Adopting a descriptive–analytical approach, the study investigates the dominant behavioral patterns occurring in the natural environment surrounding the dormitory and examines their relationship with the physical characteristics of the setting. Given the critical role of lighting in the formation of behavioral territories, environmental lighting was selected as one of the principal variables of analysis. The effects of lighting quality and spatial distribution on the emergence of behavior settings were evaluated through photometric analysis and daylight performance assessment. Research data were collected using field observations, environmental questionnaires, photographic documentation, and the preparation and analysis of lighting maps.Results: The findings identified four primary behavior settings: the health and exercise path, the study and tranquility retreat, the group gathering hub, and the waiting and brief social interaction zone. The results reveal a direct relationship between the continuity and stability of behavior settings and the quality of environmental lighting. Inadequate lighting in the dormitory's surrounding environment was found to diminish the quality of these settings and disrupt users' activities. Furthermore, the study demonstrates that the natural environment surrounding the dormitory functions as a heterogeneous and multilayered landscape in which multiple behavior settings emerge with distinct temporal characteristics, including both daytime- and nighttime-oriented patterns of use. Understanding the interaction between environmental attributes, particularly light and shadow, and behavioral patterns provides a scientific basis for developing evidence-based design principles and planning strategies for future campus environments.Conclusions: The findings indicate that spatial diversity, environmental flexibility, the quality of light and shade, the provision of shading elements, appropriate site furniture, and visual spatial differentiation are among the most influential factors supporting and shaping students' behavioral patterns. Accordingly, strategies such as optimizing environmental lighting, enhancing perceived psychological safety, increasing opportunities for collective activities, and improving overall environmental quality are proposed as key design principles for creating responsive and student-centered dormitory open spaces. هدف: فضاهای باز و محوطه‌های بیرونی مجموعه‌های خوابگاهی، به‌عنوان بخشی مهم از محیط زندگی دانشجویی، نقش مؤثری در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی، ارتقای سلامت روان و بازیابی شناختی دانشجویان دارند. با این حال، این فضاها غالباً در فرایندهای طراحی و برنامه‌ریزی مورد غفلت قرار می‌گیرند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل قرارگاه‌های رفتاری در محیط طبیعی پیرامونی خوابگاه دخترانه پردیس ارم دانشگاه شیراز انجام شده است.روش پژوهش: این تحقیق با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از ابزار پرسشنامه، در پی پاسخ‌گویی به این پرسش است که الگوهای رفتاری غالب در محیط طبیعی پیرامون خوابگاه کدامند و این الگوها چه ارتباطی با ویژگی‌های کالبدی محیط دارند. با توجه به نقش تعیین‌کننده روشنایی در شکل‌گیری قلمروهای رفتاری، قلمرو روشنایی به‌عنوان یکی از عوامل اصلی مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا، تأثیر کیفیت و گستره روشنایی بر شکل‌گیری قلمروها از طریق تحلیل شاخص‌های نورسنجی و ارزیابی شرایط نور روز مطالعه شد. داده‌های پژوهش از طریق مشاهده میدانی، پرسشنامه‌های محیطی، تصویربرداری و ترسیم نقشه‌های روشنایی گردآوری و تحلیل شدند.یافته‌ها: نتایج پژوهش به شناسایی چهار قرارگاه رفتاری اصلی شامل «مسیر سلامت و ورزش»، «خلوتگاه مطالعه و آرامش»، «مرکز تجمع رویدادهای گروهی» و «ایستگاه انتظار و تعامل کوتاه» منجر شد. یافته‌ها نشان‌دهنده وجود ارتباطی مستقیم میان تداوم و پایداری قرارگاه‌های رفتاری و کیفیت روشنایی محیط است؛ به‌گونه‌ای که ضعف در روشنایی محیط پیرامونی خوابگاه، موجب کاهش کیفیت و اختلال در انجام فعالیت‌ها می‌شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که محیط طبیعی پیرامون خوابگاه فضایی ناهمگن و چندلایه است که در آن مجموعه‌ای از قرارگاه‌های رفتاری با کارکردهای زمانی متفاوت (روزفعال و شب‌فعال) شکل می‌گیرد. درک تعامل میان ویژگی‌های محیطی، به‌ویژه نور و سایه، و الگوهای رفتاری، می‌تواند مبنایی علمی برای تدوین اصول و راهکارهای طراحی در پژوهش‌ها و طرح‌های آتی فراهم آورد.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تنوع فضایی، انعطاف‌پذیری محیط، کیفیت حضور نور و سایه، وجود سایه‌بان، مبلمان مناسب و تفکیک بصری فضاها از مهمترین عوامل مؤثر در شکل‌گیری و حمایت از رفتارهای دانشجویان هستند. بر این اساس، راهبردهایی نظیر بهینه‌سازی روشنایی، تقویت حس امنیت روانی، افزایش ظرفیت فعالیت‌های جمعی و ارتقای کیفیت محیطی به‌عنوان اصول کلیدی طراحی فضاهای باز خوابگاهی پاسخ‌ده و دانشجو محور پیشنهاد می‌شوند. https://jes.ut.ac.ir/article_108845_d6b72e68f156b9e19fef0b354e38efce.pdf