دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 4 2026 03 16 Investigating the Impact of Different Patterns of Residential Block Placement on Improving Thermal Comfort in Outdoor Spaces بررسی تاثیر الگوهای مختلف قرارگیری بلوک‌های مسکونی بر بهبود شرایط آسایش حرارتی در فضای باز 493 510 106332 10.22059/jes.2026.408957.1008666 FA مهسا صمدپور شهرک گروه معماری و شهرسازی، دانشکده مهندسی عمران و معماری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران. Journal Article 2026 01 02 <strong>Objective</strong>: Creating thermal comfort conditions in urban open spaces is a crucial factor in maintaining pedestrians’ health. This issue is important around residential blocks due to the long-term presence of people in the open spaces. In this study, thermal comfort conditions around residential blocks are investigated. The aim of the study is to examine the effect of different patterns of residential block placement on environmental conditions in the open spaces of the city of Tabriz, Iran, in the summer.<br /><strong>Method</strong>: To perform this study, initially the patterns of residential block placement in the city of Tabriz were investigated, and it was determined that the scattered, linear, and central courtyard patterns were the main patterns of residential block placement in the city. Therefore, the three mentioned patterns were studied in this research. To achieve this goal, ENVI-met (Version 4.4.4) was used, and to measure thermal comfort, the Predicted Mean Vote (PMV), as one of the important factors in the comfort status, was examined. Also, five receptors were determined at different points of the site to capture environmental conditions.<br /><strong>Results</strong>: According to the results, the placement pattern of building blocks had a direct impact on thermal comfort conditions in open spaces. In all of the three studied patterns, the PMV index showed an upward trend from the early hours of the day and reaches its peak at 3 pm. The numerical value of the mentioned index was recorded 4.18, 3.81 and 3.29 for scattered, linear, and central courtyard patterns respectively. In most of the daytime, the central courtyard pattern had less mean value than the other two patterns. The average PMV index at the five designated receptors during the studied hours in the central courtyard was 1.97, differing by 0.26 from the scattered pattern and by 0.25 from the linear pattern. The most significant difference between the investigated patterns occurred in the time period from 1 pm to 4 pm, which emphasized the critical role of the pattern of block placement under critical conditions.<br /><strong>Conclusions</strong>: According to the results, the layout of residential blocks affects the comfort conditions in the open space, and the central courtyard pattern can provide better conditions in the environment compared to the other two studied patterns. However, none of the three studied patterns create comfortable conditions in the environment during the peak heat hours. Therefore, to achieve such conditions, other factors in the environment must be considered. In conclusion, using the pattern of the courtyard, along with considering other climatic design strategies such as vegetation, sun shades, water features, etc. can be recommended as an effective solution to improve environmental conditions in outdoor spaces. <strong>هدف: </strong>به‌وجود آوردن شرایط آسایش حرارتی در فضای باز مناطق شهری یک عامل موثر و مهم در سلامت عابران پیاده به حساب می‌‌آید. این مسئله در اطراف بلوک‌‌های مسکونی به دلیل حضور طولانی مدت افراد در فضای باز حائز اهمیت می‌‌باشد. لذا در این پژوهش به بررسی شرایط آسایش حرارتی در اطراف بلوک‌‌های مسکونی پرداخته شده است. هدف پژوهش بررسی تاثیر الگوهای مختلف قرارگیری بلوک‌‌های مسکونی بر شرایط محیطی در فضاهای باز شهر تبریز در فصل تابستان می‌‌باشد.<br /><strong>روش پژوهش: </strong>جهت انجام پژوهش ابتدا به بررسی الگوهای قرارگیری بلوک‌‌های مسکونی در این شهر پرداخته شد و با بررسی‌‌ها به‌عمل آمده مشخص گردید سه الگوی پراکنده، خطی و حیاط مرکزی بیشترین الگوی استقرار بلوک‌‌های مسکونی در این شهر به‌حساب می‌‌آیند. لذا سه الگوی نامبرده در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. جهت دستیابی به این هدف، از نرم‌‌افزار انویمت مدل 4.4.4 استفاده شد و برای سنجش آسایش حرارتی الگوی متوسط نظرسنجی پیش‌‌بینی شده (PMV) که یکی از فاکتورهای مهم در سنجش شرایط آسایشی می‌‌باشد، مورد بررسی قرار گرفت. همچنین 5 رسپتور در نقاط مختلف سایت جهت برداشت شرایط محیطی تعیین شد.<br /><strong>یافته‌‌ها: </strong>براساس یافته‌‌های تحقیق، الگوی استقرار بلوک‌‌های ساختمانی تاثیر مستقیمی بر شرایط آسایش حرارتی در فضاهای باز داشت. در هر سه الگوی مورد بررسی، مقادیر شاخص مذکور از ساعات ابتدایی روز روند صعودی داشته و در ساعت 15 به اوج رسید. مقدار عددی شاخص مذکور در این ساعت در الگوهای پراکنده، خطی و حیاط مرکزی به‌‌ترتیب برابر با 4/18، 3/81 و 3/29 بود. در اغلب ساعات روز، الگوی حیاط مرکزی میانگین کمتری نسبت به دو الگوی دیگر نشان داد. میانگین شاخص PMV در پنج رسپتور تعیین شده در ساعات مورد مطالعه، در الگوی حیاط مرکزی برابر با 1/97 بود که این مقدار با الگوی پراکنده 0/26 و با الگوی خطی 0/25 اختلاف داشت. بیشترین اختلاف میان الگوها در بازۀ زمانی 13 تا 16 بود که بر نقش تعیین‌کنندۀ الگوی استقرار بلوک‌‌ها در شرایط بحرانی تاکید دارد.<br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نتایج تحقیق نشان می‌‌دهد نحوۀ استقرار بلوک‌‌های مسکونی بر شرایط آسایشی در فضای باز تاثیر گذاشته و الگوی حیاط مرکزی نسبت به دو الگوی دیگر شرایط بهتری در محیط به‌وجود می‌‌آورد. با این حال هیچ‌‌کدام از الگوهای بررسی شده در ساعات اوج گرما، شرایط آسایشی را در محیط ایجاد نکرده و در این راستا باید سایر عوامل محیطی در نظر گرفته شود. در نتیجه، استفاده از الگوی حیاط مرکزی، همراه با سایر راهبردهای طراحی اقلیمی مانند پوشش گیاهی، سایبان‌ها، عناصر آبی و غیره، می‌تواند به عنوان راهکاری مؤثر برای بهبود شرایط محیطی در فضاهای باز توصیه شود. https://jes.ut.ac.ir/article_106332_d2904c49fb0d4d067f361e01a0acb4d6.pdf