دانشگاه تهران محیط شناسی 1025-8620 51 4 2026 03 16 Changes in the Area of the Hamoun Wetlands and Their Role in Dust Storm Occurrences in the Sistan Plain تغییرات مساحت تالاب‌های هامون و نقش آن در رخداد طوفان‌های گرد و غبار در دشت سیستان 453 472 106248 10.22059/jes.2026.406010.1008652 FA فاطمه درگاهیان بخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. یوسف موسیوند گروه سنجش از دور، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. کتایون چراغی گروه سنجش از دور، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Journal Article 2025 11 10 <strong>Objective:</strong> The Hamoun lakes of Sistan are among the most unstable ecosystems in Iran. Their most important climatic features are the occurrence of severe floods and severe and widespread droughts. Changes in the area of the Hamoun wetlands water have a very high variability coefficient under the influence of numerous factors. The instability of the water inflow and its low durability make any planning and sustainable development in this region difficult. Changes in the area of ​​the Hamoun wetlands water can double the challenge of dust in the Sistan Plain.<br /><strong>Method</strong>: Landsat satellite images and meteorological data were used to investigate the relationship between changes in the water area of the Hamoun wetlands and the number of dust events in the Sistan Plain. Using Landsat 5, 7, 8, and 9 satellite images on the Google Earth Engine platform, taking into account the assumption of accepting a maximum of 20% cloud cover on monthly images, the changes in the cover of Hamoon Lakes in 4 classes of water, soil, vegetation, and water-vegetation mixture were programmed for the statistical period from 1987 to 2023, and the trend of changes in each class was plotted. Using dust phenomenon codes, the number of events, days, and dust storms was extracted. Applying the scatter plots and R² statistics, the correlation value of dust events with changes in water area was examined.<br /><strong>Results</strong>: The results showed no strong and significant relationship between the number of dusty days in the Sistan Plain and changes in the water area of ​​the Hamoun lakes; the reason was that dusty days could be any day with one to eight dust reports in the Synoptic. The number of events and its relationship with changes in the water area were examined. The results showed a strong and significant negative relationship between changes in the water area and the number of dust events. On the other hand, the drying of the bottom of the Hamoun lakes due to the fine-grained sediments with high volume and the impact of upstream river sediments on their bottom affected the horizontal field of view. The study of the relationship between dust storms and a horizontal field of view of one kilometer and less was explained with a very good coefficient of explanation by the trend of annual changes in the water area of the Hamoun lakes.<br /><strong>Conclusions</strong>: According to the results, the three main influential factors in the occurrence of dust storms in the study area were identified as the regional circulation of the atmosphere, the specific topography of the region, and the presence of fine-grained sediments in the Hamoun wetlands area. During the 120-day wind season of Sistan, this route becomes dry, which as a result increases the concentration of particles. Therefore, if it is wet, it can affect the field of view and reduce the concentration and intensity of the dust storm. Based on the findings, the number of dust storms showed a very strong and inverse relationship with the lack of water cover and the drying of the Hamoun lakes’ bed. It is suggested that the water rights of the wetlands be provided through diplomacy. <strong>هدف:</strong> تالاب‌های هامون از جمله ناپایدارترین اکوسیستم‌های آبی ایران هستند. مهمترین ویژگی‌های اقلیمی آنها رخداد سیل‌‌های مهیب و خشکسالی‌‌های شدید و فراگیر است. تغییرات مساحت آب تالاب‌های هامون‌ تحت تأثیر عوامل متعدد از ضریب تغییرپذیری بسیار بالایی برخوردار است. عدم پایداری آب ورودی و ماندگاری کم آن هرگونه برنامه‌ریزی و توسعه پایدار را در این منطقه با مشکل مواجه می‌‌کند. تغییرات مساحت بخش آبی تالاب‌های هامون، نقش مهمی بر فراوانی و شدت رخدادها و طوفان‌‌های گرد و غبار در منطقه سیستان داشته و می‌تواند چالش گرد و غبار در دشت سیستان را دوچندان کند.<br /><strong>روش پژوهش</strong>: به منظور بررسی ارتباط بین تغییرات مساحت آب هامون‌ها و تعداد رخدادهای گرد و غبار در دشت سیستان با استفاده از تصاویر ماهواره لندست 5 ،7 ،8 و 9 در بستر پلتفرم گوگل ارث انجین، با در نظر گرفتن پیش فرض پذیرش حداکثر 20 درصد پوشش ابر بر روی تصاویر ماهانه، تغییرات پوشش دریاچه‌‌های هامون در 4 طبقه آب، خاک، پوشش گیاهی و مخلوط آب و پوشش گیاهی با دقت کلی 1/76 درصد و ضریب کاپا 69 درصد برای دوره آماری 1988 تا 2023 برنامه‌نویسی و روند تغییرات هر طبقه ترسیم شد.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> در طول دوره آماری مورد مطالعه 3112 کیلومترمربع بر مساحت طبقه پوشش خاک افزوده و 1527کیلومتر مربع از مساحت طبقه آب کاسته شده است. با استفاده از کد پدیده‌‌های گرد و غبار تعداد رخدادها، روزها و طوفان‌‌های گرد و غباری استخراج شد. با بررسی همبستگی بین رخدادهای گرد و غبار با تغییرات مساحت آب، مشخص شد ارتباط قوی معنی‌‌داری بین آنها وجود ندارد؛ و مقدار R² تنها 20 درصد تغییرات گرد و غبار توسط تغییرات آب را تبیین می‌کند و 80 درصد آن توسط عوامل دیگر تبیین می‌شود. تغییرات مساحت آب و ارتباط آن با گرد و غبار در محدوده زمانی وزش بادهای 120 روزه سیستان بررسی شد نتایج نشان ‌داد ارتباط منفی قوی و معنی‌‌داری بین تغییرات مساحت آب و تعداد طوفان‌های گرد و غبار وجود دارد. به‌طوری که تغییرات مساحت آب 69 درصد تغییرات رخداد طوفان‌های گرد و غبار را تبیین می‌کند.<br /><strong>نتیجه‌گیری</strong>: تعداد رخداد طوفان‌‌های گرد و غبار با نبودن پوشش آب و خشک شدن بستر هامون‌ها یک رابطه بسیار قوی و معکوس را نشان داده است. تامین حق‌آبه تالاب‌های هامون با توزیع زمانی مناسب از طریق اتخاذ دیپلماسی مناسب با استفاده از قوانین حقوق بین‌‌الملل و اولویت‌بندی و مدیریت صحیح آب ورودی به تالاب‌ها، می‌تواند از فراوانی، شدت و تداوم طوفان‌های گرد و غبار در دشت سیستان بکاهد.  https://jes.ut.ac.ir/article_106248_6e35030dc3da38e59d226e0256e289f0.pdf